برای شروع درد زایمان چه باید کرد؟ هنگام زایمان درد مادر به شکل خود به خود آغاز میشود. اما در برخی موارد نیاز به القای درد زایمان وجود دارد. در این مقاله بهطور کامل توضیح میدهیم زایمان القایی چیست، چه زمانی انجام میشود، چه کسانی به آن نیاز دارند و مزایای آن چیست. اگر شما نیز در آستانه زایمان هستید و میخواهید بدانید پزشکان چگونه فرایند زایمان را به شکل ایمن و علمی آغاز میکنند، در ادامه با ما همراه باشید تا با تمام مراحل و دلایل القای زایمان آشنا شوید.
زایمان القایی چیست؟
زایمان القایی یا تحریک زایمان به شرایطی گفته میشود که در آن پزشک متخصص زنان و زایمان، بهصورت کنترلشده و با استفاده از روشهای پزشکی، فرایند زایمان را آغاز میکند. در حالت طبیعی، زایمان با انقباضات رحمی خودبهخودی شروع میشود، اما گاهی لازم است که این فرایند زودتر از موعد طبیعی آغاز شود. پزشک معمولاً زمانی به سراغ القای زایمان میرود که ادامه بارداری ممکن است سلامت مادر یا جنین را تهدید کند.
برای مثال، اگر بارداری بیش از ۴۱ هفته ادامه پیدا کند، جفت دیگر نمیتواند بهطور مؤثر اکسیژن و مواد مغذی را به جنین برساند. در چنین وضعیتی، پزشک تصمیم میگیرد که با کمک دارو یا دیگر روشها، بدن مادر را برای زایمان آماده کند. گاهی هم القا زمانی انجام میشود که روند زایمان طبیعی آغاز شده اما پیشرفت آن متوقف شده است.
در طول القای زایمان، وضعیت جنین با دستگاههای مخصوص بهدقت بررسی میشود تا اطمینان حاصل شود که ضربان قلب و واکنش او به انقباضات طبیعی است. هدف از این فرایند، تسریع در تولد نوزاد با حداقل خطر برای مادر و جنین است.
روشهای شروع درد زایمان
روشهای القای زایمان متنوع هستند و بسته به شرایط جسمی مادر، سن بارداری، و وضعیت دهانه رحم انتخاب میشوند. پیش از هر اقدامی، پزشک دهانه رحم را بررسی میکند تا ببیند چقدر رسیده است. اگر دهانه رحم هنوز سفت و بسته باشد، ابتدا باید آن را برای زایمان آماده کرد.
برخی از رایجترین روشهای علائم شروع درد زایمان عبارتاند از:
- استفاده از داروهای نرمکننده دهانه رحم (پروستاگلاندینها): این داروها بهصورت قرص یا شیاف واژینال تجویز میشوند و به نازک و باز شدن دهانه رحم کمک میکنند تا بدن برای انقباضات آماده شود.
- پاره کردن کیسه آب (آمنیوتومی): در این روش، پزشک با ابزار مخصوص غشای کیسه آمنیوتیک را باز میکند. این کار باعث ترشح هورمونهایی میشود که انقباضات را آغاز میکنند.
- تزریق اکسیتوسین (پیتوسین): اکسیتوسین یک هورمون مصنوعی است که انقباضات رحمی را تشدید و منظم میکند. این روش معمولاً زمانی به کار میرود که زایمان بهطور طبیعی شروع شده ولی متوقف شده است.
- استفاده از بالون دهانه رحم: پزشک یک بالون کوچک پر از مایع را در دهانه رحم قرار میدهد تا با فشار ملایم، آن را باز کند.
همانطور که دیده میشود، القای زایمان یک اقدام ساده و یکنواخت نیست. پزشک ممکن است بسته به پاسخ بدن مادر، چند روش را بهصورت ترکیبی به کار ببرد. بعضی زنان خیلی زود به این روشها پاسخ میدهند و وارد مرحله فعال زایمان میشوند، در حالی که در برخی دیگر این فرایند ممکن است تا ۲۴ ساعت یا بیشتر طول بکشد.
در تمام مدت، پزشک ضربان قلب جنین و انقباضات رحم را مانیتور میکند تا مطمئن شود همه چیز به شکل ایمن پیش میرود.
دلایل القای زایمان
القای زایمان معمولاً به دلایل پزشکی مشخصی انجام میشود، نه صرفاً برای انتخاب زمان دلخواه زایمان. در بیشتر موارد، هدف اصلی آن محافظت از سلامت مادر و جنین است.
به طور خلاصه، دلایل القای زایمان را میتوان چنین بیان کرد:
- گذشتن از تاریخ زایمان (بیش از ۴۱ هفته): در این حالت جفت کارایی خود را از دست میدهد و ممکن است جنین اکسیژن یا مواد مغذی کافی دریافت نکند.
- پارگی زودرس کیسه آب بدون شروع انقباضات: اگر آب جنین زودتر از شروع زایمان پاره شود، خطر عفونت بالا میرود و باید زایمان آغاز شود.
- بیماریهای مادر مانند فشار خون بالا، دیابت بارداری یا پرهاکلامپسی: این بیماریها میتوانند جان مادر یا جنین را تهدید کنند.
- کاهش مایع آمنیوتیک (الیگوهیدرآمنیوس) یا توقف رشد جنین: نشانههایی از اختلال در عملکرد جفت هستند و نیاز به مداخله فوری دارند.
- جدا شدن جفت از دیواره رحم (دکولمان): که میتواند باعث خونریزی خطرناک شود.
- عفونت داخل رحم (کوریوآمنیونیت): در این حالت زایمان باید سریعتر انجام شود تا عفونت گسترش نیابد.
در بعضی موارد، القای زایمان برای مادرانی انجام میشود که سابقه زایمانهای سریع یا مردهزایی داشتهاند. البته در هر مورد، تصمیم نهایی بر اساس شرایط مادر، سن بارداری و وضعیت جنین گرفته میشود.
چه کسانی باید برای شروع درد زایمان تلاش کنند؟
زایمان القایی تنها برای گروه خاصی از زنان باردار توصیه میشود و تصمیم به انجام آن باید حتماً زیر نظر پزشک متخصص گرفته شود. درواقع، هرچند برخی زنان ممکن است مشتاق باشند زودتر نوزاد خود را در آغوش بگیرند، اما القای زایمان زمانی منطقی و ایمن است که ادامه بارداری احتمال بروز خطر برای مادر یا جنین را افزایش دهد.
پزشک معمولاً برای مادرانی القای زایمان را در نظر میگیرد که:
- بارداری آنها بیش از ۴۱ هفته طول کشیده و هنوز علائم زایمان طبیعی شروع نشده است.
- دچار مشکلاتی مانند پرهاکلامپسی، دیابت بارداری یا فشار خون بالا هستند.
- در سونوگرافی مشخص شده که رشد جنین متوقف شده یا مایع آمنیوتیک کمتر از حد طبیعی است.
- کیسه آب آنها پاره شده اما هنوز انقباضات رحمی آغاز نشدهاند (پارگی زودرس کیسه آب).
- جدا شدن جفت از دیواره رحم اتفاق افتاده یا احتمال آن وجود دارد.
- سابقه زایمان سریع یا مردهزایی دارند و ادامه بارداری ممکن است پرخطر باشد.
در برخی موارد، ماما برای راحتی مادر یا کنترل زمان زایمان در محیط بیمارستانی نیز القای زایمان را پیشنهاد میدهد. با این حال، در صورت نبود ضرورت پزشکی، معمولاً توصیه میشود تا زایمان بهصورت طبیعی و خودبهخود شروع شود، زیرا بدن مادر در آن زمان بهطور کامل برای فرایند زایمان آماده است و زایمان فیزیولوژیک اولین انتخاب است.
مزایای زایمان القایی چیست؟
القای زایمان، اگر در شرایط مناسب انجام شود، میتواند مزایای چشمگیری برای مادر و جنین داشته باشد. هدف اصلی آن، پیشگیری از عوارضی است که ممکن است در اثر طولانی شدن بارداری یا بروز مشکلات پزشکی ایجاد شود.
پیش از بیان مزایا، باید گفت که تصمیم برای القای زایمان همیشه نتیجه ارزیابی دقیق پزشک از سلامت مادر و جنین است. در واقع، القا به معنی تسریع بیدلیل زایمان نیست، بلکه اقدامی پیشگیرانه برای حفظ ایمنی جان مادر و فرزند است.
- کاهش خطر عوارض ناشی از بارداری طولانی: زمانی که بارداری از هفته ۴۱ فراتر میرود، عملکرد جفت ضعیفتر میشود و ممکن است اکسیژن و مواد مغذی کافی به جنین نرسد. القای زایمان از این وضعیت خطرناک پیشگیری میکند.
- جلوگیری از پارگی رحم یا جدا شدن جفت: در برخی مادران، بهویژه در بارداریهای چندقلویی یا وجود سابقه جراحی رحم، القای زایمان میتواند از خطر پارگی یا خونریزی جلوگیری کند.
- پیشگیری از عفونت: اگر کیسه آب زودتر از موعد پاره شود، خطر عفونت در رحم افزایش مییابد. القای زایمان در این شرایط از گسترش عفونت به جنین جلوگیری میکند.
- کاهش احتمال زایمان سزارین در موارد خاص: اگر روند زایمان طبیعی متوقف شده باشد، تحریک زایمان میتواند به پیشرفت انقباضات و جلوگیری از نیاز به سزارین کمک کند.
البته نباید فراموش کرد که القای زایمان باید تحت نظارت کامل تیم پزشکی انجام شود. استفاده بیش از حد از داروهایی مانند اکسیتوسین میتواند انقباضات رحمی را بیش از حد شدید کند و باعث کاهش جریان خون به جنین شود. به همین دلیل، پزشک در تمام مراحل با مانیتورینگ دقیق، وضعیت مادر و نوزاد را زیر نظر دارد.
روند بهبودی پس از زایمان القایی
بهبودی پس از زایمان القایی معمولاً تفاوت چندانی با زایمان طبیعی ندارد. پس از تولد نوزاد، بدن مادر همان مراحل بازگشت به وضعیت پیش از بارداری را طی میکند. میزان خونریزی، درد، یا تورم ناحیه تناسلی بسته به نوع زایمان (طبیعی یا با کمک ابزار) ممکن است متفاوت باشد.
بسیاری از زنان پس از القای زایمان تجربه مشابهی با زایمان طبیعی دارند، اما در برخی موارد، چون انقباضات ناشی از دارو ممکن است شدیدتر باشند، مادر در طول زایمان احساس درد بیشتری دارد. استفاده از اپیدورال (بیحسی نخاعی) یا سایر داروهای ضد درد، در صورت نیاز، میتواند این ناراحتی را کاهش دهد.
نکته مهم این است که پس از زایمان، پزشک وضعیت رحم و دهانه آن را بررسی میکند تا از بازگشت طبیعی رحم به حالت اولیه اطمینان حاصل شود. مادر نیز باید استراحت کافی داشته باشد و تغذیه مناسبی را برای بازیابی انرژی دنبال کند.
روشهای طبیعی برای شروع درد زایمان
در کنار روشهای پزشکی، برخی مادران علاقهمندند از روشهای طبیعی برای تحریک زایمان استفاده کنند. هرچند شواهد علمی قطعی در مورد اثربخشی این روشها وجود ندارد، اما برخی از آنها میتوانند بدن را برای زایمان آمادهتر کنند.
| روش طبیعی | توضیح کوتاه |
|---|---|
| پیادهروی سبک 🚶♀️ | کمک به قرارگیری بهتر جنین و تحریک طبیعی انقباضات رحم |
| ورزش ملایم بارداری 🧘♀️ | حرکات لگنی و تمرینهای آرام باعث آمادهسازی رحم میشود |
| حمام آب گرم 🛁 | آرامکردن عضلات و کاهش تنش که میتواند روند زایمان را تسهیل کند |
| ماساژ ملایم 💆♀️ | افزایش اکسیتوسین و کاهش استرس مادر |
| خوردن خرما 🌴 | طبق برخی مطالعات، مصرف خرما در اواخر بارداری به شروع زایمان کمک میکند |
| رابطه جنسی ❤️ | ترشح اکسیتوسین و پروستاگلاندین میتواند انقباض رحم را تحریک کند |
| تحریک نوک سینه 🤱 | افزایش طبیعی هورمون اکسیتوسین و تشویق انقباضات رحم |
| چای برگ تمشک قرمز 🍵 | ممکن است انقباضات رحمی مؤثرتر ایجاد کند (فقط با نظر پزشک) |
| آرامش و کاهش استرس 😌 | آرامش ذهنی و جسمی فعالیت طبیعی زایمان را آسانتر میکند |
با این حال، هیچکدام از این روشها تضمینی نیستند و در بعضی شرایط حتی ممکن است خطرناک باشند. بنابراین، اگر بارداری پرخطر دارید یا پزشک توصیه به استراحت کرده است، انجام هیچ روشی بدون مشورت او جایز نیست.
زایمان القایی میتواند تجربهای ایمن و کنترلشده برای مادر و نوزاد باشد، به شرط آنکه با نظارت دقیق و در زمان مناسب انجام شود. هدف نهایی از این روش، محافظت از جان مادر و جنین و تسهیل تولد نوزاد در بهترین شرایط ممکن است. علم پزشکی امروز این امکان را فراهم کرده که در صورت لزوم، فرایند طبیعی زایمان با کمترین خطر برای هر دو طرف، آغاز و مدیریت شود.
