علائم شروع درد زایمان طبیعی چگونه آغاز میشود؟ وقتی روزهای پایانی بارداری فرا میرسد، هر ساعت با هیجان و اضطراب انتظار همراه است. بسیاری از مادران در این زمان، با دقت به دنبال نشانهای هستند که نشان دهد وقت زایمان نزدیک است. تماسهای مکرر اطرافیان با پرسشهایی مانند هنوز زایمان نکردی؟ هم این انتظار را طولانیتر میکند. اما واقعاً از کجا باید فهمید که علائم زایمان شروع شده است؟
واقعیت این است که هیچ قاعدهی قطعی برای زمان دقیق زایمان وجود ندارد. هر بارداری، تجربهای منحصربهفرد است و بدن هر زن بهگونهای متفاوت به لحظهی زایمان واکنش نشان میدهد. با این حال، پزشکان بر اساس تجربه و شواهد بالینی، مجموعهای از نشانهها را شناسایی کردهاند که معمولاً پیش از شروع زایمان بروز میکنند. که در ادامه به صورت دقیقتر به آن اشاره میکنیم.
علائم اولیه زایمان
نشانههای اولیه زایمان معمولاً چند ساعت تا چند روز پیش از شروع زایمان واقعی بروز پیدا میکنند. این علائم ممکن است در هر فرد متفاوت باشند و حتی در هر بارداری نیز تغییر کنند. آنچه مسلم است، این است که هیچ فهرست قطعی و ثابتی برای بررسی علائم قبل از زایمان طبیعی وجود ندارد، اما چند علامت مشترک در میان اکثر مادران دیده میشود.
فاز نهفته زایمان
یک منبع معتبر در اینباره این چنین میگوید:
The start of labour is called the latent phase. This is when your cervix becomes soft and thin, and starts opening for your baby to be born. This can take hours or sometimes days.
ترجمه متن: شروع زایمان، فاز نهفته نامیده میشود. این زمانی است که دهانه رحم شما نرم و نازک میشود و برای تولد نوزاد شروع به باز شدن میکند. این میتواند ساعتها یا گاهی اوقات روزها طول بکشد.
انقباض و درد زایمان
یکی از نخستین نشانههای ورود به مرحلهی اولیه زایمان، احساس انقباضهای منظم در ناحیه شکم است. در این زمان، بدن مادر شروع به آمادهسازی برای زایمان میکند و تغییراتی در رحم، دهانه رحم و حتی وضعیت جنین رخ میدهد.
این انقباضها در واقع حرکتهای ریتمیک رحم هستند که به تدریج موجب باز شدن دهانه رحم و پایین آمدن نوزاد میشوند.
در مرحلهی اولیه زایمان، انقباضات معمولاً خفیفتر بوده و هر کدام حدود یک دقیقه طول میکشند. فاصله بین آنها نیز بین پنج تا پانزده دقیقه است.
تفاوت مهمی بین انقباضات زایمان و انقباضات کاذب (براکستون هیکس) وجود دارد. انقباضات زایمان به مرور قویتر، منظمتر و دردناکتر میشوند، در حالیکه انقباض کاذب معمولاً ناهماهنگاند و با تغییر وضعیت بدن یا استراحت برطرف میشوند.
بنابراین، ثبت زمان درد یکی از بهترین روشها برای تشخیص آغاز زایمان است. اگر فاصلهی بین انقباضات بهطور منظم کاهش یابد و شدت درد بیشتر شود، احتمال ورود به مرحلهی فعال زایمان زیاد است.
گرفتگی عضلات
از دیگر علائم زایمان، احساس گرفتگیهایی شبیه به دردهای دوران قاعدگی است. این گرفتگیها میتوانند از چند ساعت تا چند روز قبل از شروع زایمان بروز کنند و معمولاً نشانهای از آغاز تغییرات در رحم هستند.
این گرفتگیها با انقباضات کاذب متفاوتاند.این دردها اغلب از قسمت پایین شکم آغاز شده و به کمر یا پاها گسترش پیدا میکنند. برخی زنان آنها را خفیف توصیف میکنند و برای برخی دیگر نیز شدید است.
احساس این گرفتگیها به معنی شروع زایمان در همان لحظه نیست، اما نشان میدهد که بدن در حال آماده شدن برای مرحلهی اصلی است. بهتر است مادر در این زمان استراحت کند، مایعات بنوشد و حرکات تنفسی آرامشبخش را تمرین کند.
فشار لگن
یکی از نشانههای دیگر نزدیک شدن زایمان، احساس فشار در ناحیه لگن یا واژن است. این فشار اغلب زمانی رخ میدهد که نوزاد به سمت پایین شکم حرکت کرده و برای تولد در موقعیت مناسب قرار میگیرد.
این نشانه در بسیاری از زنان باعث احساس سبکی در قسمت فوقانی شکم میشود. البته در برخی مادران این اتفاق تنها چند ساعت پیش از زایمان رخ میدهد و در برخی دیگر ممکن است روزها قبل احساس شود.
این فشار ممکن است با درد در ناحیه کمر یا حتی تیر کشیدن در کشاله ران همراه باشد. علت آن نیز فشاری است که سر نوزاد به عضلات کف لگن و اعصاب آن وارد میکند. در این زمان ممکن است مادر نیاز مکرر به دفع ادرار داشته باشد یا هنگام راه رفتن احساس سنگینی بیشتری کند.
تغییرات در ترشحات واژن
تغییر در نوع و مقدار ترشحات واژن از دیگر نشانههای بارز نزدیک شدن زایمان است.
در اواخر بارداری، دهانه رحم به تدریج نرم و باز میشود تا برای عبور نوزاد آماده شود. این تغییرات باعث میشود ترشحات واژن آبکیتر، چسبندهتر یا حتی کمی صورتیرنگ شوند.
با شروع باز شدن دهانه رحم، یک تودهی چسبناک یا به تدریج از واژن خارج شود. گاهی اوقات خروج آن همراه با رگههای خونی خفیف است که اصطلاحا بلادی شو نامیده میشود.
نکتهی مهم این است که این علامت به معنی شروع فوری زایمان نیست. ممکن است زایمان چند ساعت یا حتی چند روز بعد آغاز شود و گاهی نیز بدن دوباره مخاط تازهای تولید کند.
علائم شایع دیگر در هنگام زایمان
علاوه بر نشانههای اصلی که تاکنون ذکر شد، برخی علائم دیگر نیز ممکن است در روزهای نزدیک به زایمان بروز کنند. این علائم برای همهی مادران یکسان نیستند، اما در بسیاری از موارد مشاهده شدهاند.
- خستگی شدید: بدن در روزهای پایانی بارداری انرژی زیادی صرف میکند و احساس خستگی امری طبیعی است.
- درد در کشاله ران: در اثر فشار سر نوزاد بر اعصاب و عضلات لگن ممکن است درد تیز یا تیرکشندهای احساس شود.
- مدفوع شل یا اسهال: تغییرات هورمونی میتواند موجب تحریک روده و شل شدن حرکات آن شود.
- حالت تهوع یا دلبههمخوردگی: این حالت میتواند ناشی از تغییر موقعیت رحم یا واکنش بدن به دردهای اولیه زایمان باشد.
- افزایش انرژی ناگهانی: بسیاری از مادران درست قبل از زایمان، احساس نشاط و تمایل به آمادهسازی محیط برای نوزاد دارند.
البته باید دانست که بروز این علائم به تنهایی نمیتواند نشانه قطعی آغاز زایمان باشد. اما در کنار سایر علائم زایمان مانند انقباضات منظم یا تغییرات ترشحات واژن، میتواند هشداری باشد که بدن آماده تولد نوزاد است.
علائم زایمان فعال
زمانی که بدن از مرحلهی اولیه عبور میکند و وارد زایمان فعال میشود، تغییرات قابلتوجهی رخ میدهد. این مرحله معمولاً بین چهار تا هشت ساعت طول میکشد و از آن به بعد، زایمان سرعت میگیرد. در این زمان دهانه رحم به سرعت باز میشود و انقباضات شدیدتر و منظمتر میشوند.
در مرحلهی فعال، فاصلهی بین انقباضها به حدود سه دقیقه کاهش مییابد و هر بار حدود یک دقیقه طول میکشد. در این شرایط، درد و فشار بهطور محسوسی افزایش مییابد و مادر معمولاً دیگر قادر نیست هنگام انقباض راه برود یا صحبت کند.
پزشکان توصیه میکنند در این مرحله، مادر حتماً تحت نظر باشد و اگر در خانه است، فورا خود را به مرکز مامایی برساند
مهمترین علائم زایمان فعال عبارتند از:
افزایش شدت و نظم انقباضات: انقباضات قویتر، طولانیتر و به فاصلهی کمتر از سه دقیقه از هم اتفاق میافتند.
- حرکت جنین به سمت پایین لگن: جنین شروع به حرکت در مسیر کانال زایمان میکند.
- احساس نیاز به زور زدن: با پیشرفت باز شدن دهانه رحم، تمایل طبیعی به فشار آوردن برای تولد نوزاد ایجاد میشود.
- درد و فشار در کمر یا پاها: فشاری که در این مرحله احساس میشود، معمولاً از ناحیه کمر شروع شده و به پاها کشیده میشود.
- پاره شدن کیسه آب: در برخی مادران، کیسهی آمنیوتیک که نوزاد را احاطه کرده، در همین مرحله پاره میشود. در این حالت خروج مایع شفاف یا گاهی رنگدار از واژن مشاهده میشود.
پاره شدن کیسه آب میتواند آغاز زایمان فعال را سرعت ببخشد، زیرا با این اتفاق، بدن ترشح هورمونهای زایمانی را افزایش میدهد. با این حال، اگر پس از پاره شدن کیسه آب، انقباضات شروع نشود یا مایع خروجی تیره و بدبو باشد، باید سریعا مراجعه شود.
اقدامات بعد از مشاهده علائم زایمان
وقتی مادر متوجه علائم زایمان میشود، اولین قدم، حفظ خونسردی و ارزیابی وضعیت است. گاهی این نشانهها میتوانند چند ساعت یا حتی چند روز قبل از شروع زایمان فعال ظاهر شوند. بنابراین لازم نیست در اولین نشانه، عجله کند. اما آگاهی از زمان و شدت علائم اهمیت زیادی دارد.
- محاسبه زمان بین انقباضات
- ارزیابی ترشحات واژن یا مایع خروجی
- کنترل وضعیت عمومی بدن
- آمادهسازی برای رفتن به مرکز
- حفظ آرامش و کنترل تنفس
- ارتباط با ماما
جمعبندی
زایمان، فرآیندی طبیعی اما پیچیده است که در هر زن به شکلی متفاوت تجربه میشود. آشنایی با علائم زایمان به مادر کمک میکند تا بین نشانههای طبیعی و موارد هشداردهنده تمایز قائل شود.
هرچند ممکن است انتظار زایمان طولانی و پراضطراب باشد، اما با شناخت علمی از نشانهها، آرامش بیشتر و آمادگی ذهنی بالاتری حاصل میشود. به یاد داشته باشید که هر زایمان داستانی منحصربهفرد است؛ داستانی که با صبر، آگاهی و مراقبت درست، به زیباترین لحظهی زندگی یعنی تولد نوزاد ختم میشود.
