قرص ضدبارداری یکی از پرکاربردترین و مؤثرترین روشهای پیشگیری از بارداری است که سالهاست در سراسر دنیا مورد استفاده قرار میگیرد. بسیاری از زنان برای کنترل بارداری، تنظیم چرخه قاعدگی و حتی درمان برخی مشکلات هورمونی و تخمدانی از این قرصها استفاده میکنند. در این مقاله قصد داریم بهطور جامع و کاربرپسند درباره قرص ضدبارداری، انواع آن، نحوه مصرف، میزان اثربخشی و عوارض احتمالی صحبت کنیم تا اگر قصد استفاده دارید، آگاهانه تصمیم بگیرید.
قرص ضدبارداری چیست؟
قرص ضدبارداری یک داروی خوراکی است که با استفاده از هورمونها از بارداری ناخواسته جلوگیری میکند. این قرص با ترکیبی از استروژن و پروژستین یا تنها پروژستین ساخته میشود و با مکانیسمهایی مثل جلوگیری از تخمکگذاری، غلیظ کردن ترشحات دهانه رحم و نازک کردن دیواره رحم، شرایط بارداری را از بین میبرد.
به دلیل اینکه این قرص باید بهصورت روزانه و منظم مصرف شود، بسیاری از زنان آن را در برنامه روزانه خود قرار میدهند. اما توجه داشته باشید که قرص ضدبارداری در برابر بیماریهای مقاربتی مانند HIV یا HPV محافظتی ایجاد نمیکند و در این موارد باید از کاندوم یا سایر روشهای پیشگیری نیز کمک گرفت.
🔍 تغییرات اندام های بدن در بارداری
انواع قرص ضدبارداری
قرصهای ضدبارداری انواع مختلفی دارند که بسته به شرایط جسمی و نیاز فرد تجویز میشوند. رایجترین دستهها شامل موارد زیر است:
قرصهای ترکیبی
این نوع رایجترین قرص ضدبارداری است که شامل دو هورمون استروژن و پروژستین میشود. این قرصها علاوه بر پیشگیری از بارداری، معمولاً باعث منظم شدن پریود، کاهش دردهای قاعدگی و حتی بهبود جوشهای پوستی میشوند.
قرصهای فقط پروژستین
این قرصها تنها پروژستین دارند و بیشتر برای زنانی که نمیتوانند استروژن مصرف کنند (مانند مادران شیرده یا افراد با سابقه لخته خون) مناسب هستند.
قرص اورژانسی
این نوع برای مواقع اضطراری مصرف میشود؛ زمانی که رابطه جنسی بدون محافظت داشتهاید یا روش پیشگیری اصلی مؤثر نبوده است. قرص اورژانسی باید در کوتاهترین زمان پس از رابطه مصرف شود تا بیشترین اثر را داشته باشد.
قرص ضدبارداری چقدر مؤثر است؟
در صورتی که قرص ضدبارداری طبق دستور پزشک و بهطور منظم مصرف شود، حدود ۹۹ درصد در پیشگیری از بارداری مؤثر است. با این حال، در استفاده واقعی و روزمره ممکن است این میزان کمتر باشد، چرا که بسیاری از افراد فراموش میکنند قرص را به موقع بخورند.
به طور میانگین، از هر ۱۰۰ زنی که یک سال از قرص استفاده میکنند، حدود ۹ نفر به دلیل مصرف نامنظم دچار بارداری ناخواسته میشوند. بنابراین، پایبندی به مصرف روزانه، کلید اصلی اثربخشی این روش است.
نحوه مصرف قرص ضدبارداری
مصرف درست قرص ضدبارداری بسیار مهم است. بسته به نوع قرص، دستور مصرف کمی متفاوت خواهد بود:
- بستههای ۲۸ روزه: شامل ۲۱ قرص فعال و ۷ قرص غیرفعال (دارونما). در طول مصرف قرصهای غیرفعال، خونریزی شبیه پریود رخ میدهد.
- بستههای ۲۱ روزه: شامل ۲۱ قرص فعال است و بعد از تمام شدن بسته باید ۷ روز هیچ قرصی مصرف نشود.
- بستههای طولانیمدت (۹۱ یا ۳۶۵ روزه): مصرف طولانیتر هورمونها را فراهم میکنند و معمولاً باعث کاهش دفعات خونریزی میشوند.
بنابراین نحوه مصرف قرص های ضدبارداری با توجه به انواع آن متفاوت است و باید با توجه به نوع آن خریداری شود.
فراموشی در مصرف قرص ضدبارداری
یکی از رایجترین مشکلات مصرف قرص ضدبارداری، فراموشی است. دستورالعمل کلی به این صورت است:
- اگر تنها یک قرص را فراموش کردید، به محض یادآوری مصرف کنید و بقیه را طبق برنامه ادامه دهید.
- اگر دو یا چند قرص فراموش شد، باید علاوه بر مصرف سریع، از روشهای جایگزین استفاده کنید.
- در صورت شک به بارداری، تست بارداری یا مشاوره با پزشک توصیه میشود.
فراموشی مکرر میتواند به شدت اثربخشی قرص را کاهش دهد و احتمال بارداری را بالا ببرد. بنابراین استفاده از یادآور گوشی یا اپلیکیشنهای مخصوص میتواند کمککننده باشد.
عوارض جانبی قرص ضدبارداری
مانند هر داروی هورمونی دیگر، قرص ضدبارداری هم میتواند در برخی افراد باعث عوارض شود. البته بیشتر این عوارض خفیف هستند و معمولاً پس از چند ماه مصرف بهبود پیدا میکنند.
⭕ عوارض شایع شامل موارد زیر میشود:
- حالت تهوع و دلبههمخوردگی: برخی زنان در هفتههای اول مصرف دچار حالت تهوع میشوند. مصرف قرص همراه غذا یا قبل از خواب میتواند این مشکل را کمتر کند.
- سردرد و میگرن: تغییرات هورمونی ممکن است سردرد ایجاد کند. در صورت تداوم سردرد شدید، باید با پزشک مشورت کنید.
- تغییرات خلقی: برخی افراد احساس تحریکپذیری، بیحوصلگی یا تغییر در روحیه دارند.
- حساسیت پستان: ممکن است پستانها متورم یا حساس شوند. این مشکل معمولاً پس از چند چرخه قاعدگی برطرف میشود.
- لکهبینی یا خونریزی بین قاعدگی: بهویژه در ماههای ابتدایی مصرف ممکن است لکهبینی رخ دهد که معمولاً موقتی است.
⭕ عوارض کمتر شایع شامل موارد زیر میشود:
- کاهش میل جنسی در برخی افراد
- تغییرات وزن (هرچند تحقیقات نشان دادهاند که قرص بهطور مستقیم باعث چاقی نمیشود)
- تغییر در پوست، مثل بهبود یا بدتر شدن آکنه بسته به نوع قرص
⭕ عوارض نادر اما جدی
قرصهای ترکیبی که حاوی استروژن هستند، در درصد کمی از افراد میتوانند باعث مشکلاتی جدی شوند. این مشکلات معمولاً در زنان سیگاری بالای ۳۵ سال یا افرادی با سابقه بیماریهای قلبی بیشتر دیده میشود:
- لخته خون (ترومبوز وریدی عمقی)
- آمبولی ریه
- سکته مغزی یا قلبی
- فشار خون بالا
به همین دلیل، پیش از شروع مصرف قرص ضدبارداری، پزشک سابقه پزشکی فرد را بررسی میکند تا مطمئن شود که مصرف آن ایمن است.
فواید جانبی قرص ضدبارداری
بسیاری از زنان به دلیل مزایای غیر مرتبط با پیشگیری از بارداری، مصرف این قرص را انتخاب میکنند. برخی از این فواید عبارتند از:
- کاهش درد و گرفتگی قاعدگی
- سبکتر و منظمتر شدن پریودها
- درمان آکنه و کاهش چربی پوست
- کاهش خطر کمخونی ناشی از خونریزی زیاد
- کمک به درمان بیماریهایی مثل آندومتریوز و تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
- کاهش ریسک سرطان رحم، تخمدان و روده بزرگ
🔍 سوالات متداول
جمعبندی
قرص ضدبارداری یکی از مطمئنترین و پرطرفدارترین روشهای پیشگیری از بارداری است. این قرص با اثرگذاری هورمونی مانع تخمکگذاری، بارور شدن تخمک یا لانهگزینی جنین میشود. اثربخشی آن در صورت مصرف منظم بسیار بالاست و علاوه بر جلوگیری از بارداری، میتواند فواید سلامتی دیگری مانند بهبود قاعدگی، درمان آکنه و کاهش خطر برخی سرطانها داشته باشد.
البته فراموشی در مصرف قرص یا مصرف همزمان با برخی داروها میتواند اثربخشی آن را کاهش دهد. همچنین مانند هر داروی دیگری ممکن است عوارضی به همراه داشته باشد که معمولاً خفیف و موقت هستند.
در نهایت، بهترین قرص ضدبارداری همان است که پزشک با توجه به شرایط جسمی و سبک زندگی شما تجویز میکند و شما میتوانید بهطور منظم و مداوم از آن استفاده کنید. اگر درباره نوع مناسب قرص یا نحوه مصرف آن تردید دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید تا بهترین نتیجه را بگیرید.
لطفا یه قرص ضدبارداری خوب معرفی کنید