ویزیت و معاینات دوران بارداری بهمنظور بررسی سلامت مادر و جنین، پیشگیری از عوارض احتمالی و فراهمکردن بستری امن برای زایمان انجام میشوند. در این دوره حساس که بدن مادر برای زایمان آماده میشود، جدی گرفتن وقت معاینات در زمان درست آن بسیار اهمیت دارد. چرا که از وقت هر ویزیت که بگذرد، ماما بسیاری از فاکتورهایی را که باید اندازهگیری کند از دست میدهد. در این مقاله بهصورت کامل و مرحلهبهمرحله با زمان و جزئیات این معاینات آشنا میشوید.
اولین وقت ویزیت دوران بارداری
بهمحض اینکه از بارداری خود مطمئن شدید، باید روند مراقبتهای بارداری را آغاز کنید.
بهتر است اولین معاینه قبل از هفته دهم بارداری انجام شود، زیرا برخی آزمایشهای مهم مانند غربالگری تالاسمی و کمخونی داسیشکل باید پیش از این زمان انجام شوند.
اگر بارداری دیر تشخیص داده شده، باز هم باید در اولین با ماما ارتباط بگیرید تا برنامه مراقبتی تنظیم شود. همچنین اگر دارو مصرف میکنید یا بیماری مزمن دارید، اطلاع به پزشک عمومی ضروری است.
اهمیت معاینات اولیه بارداری
در ملاقاتهای اولیه، ماما سلامت عمومی مادر را ارزیابی کرده و موارد زیر بررسی میشود:
- سابقه بارداریهای قبلی و وجود عوارضی مانند پرهاکلامپسی یا زایمان زودرس
- ابتلا به بیماریهای مزمن مانند دیابت یا فشار خون بالا
- وجود بیماریهای ژنتیکی در خانواده، مانند اسپینا بیفیدا یا فیبروز کیستیک
- وضعیت ژنتیکی پدر و مادر در مورد تالاسمی یا کمخونی داسیشکل
- درمانهای ناباروری یا استفاده از اسپرم و تخمک اهدایی
این اطلاعات کمک میکند تا برنامه مراقبتی را متناسب با شرایط خاص هر مادر طراحی کنند.
ویزیت بین هفتههای ۸ تا ۱۲ بارداری
اولین ویزیت معمولاً در هفتههای ۸ تا ۱۲ بارداری انجام میشود. در این جلسه ماما یا پزشک اطلاعات مفصلی درباره تغذیه، ورزش، شیردهی و آزمایشهای لازم در اختیار مادر قرار میدهد.
در این مرحله معمولاً اقدامات زیر انجام میشود:
- اندازهگیری قد، وزن و محاسبه BMI
- بررسی فشار خون و آزمایش ادرار برای تشخیص پروتئین یا عفونت
- ارزیابی خطر ابتلا به دیابت بارداری و پرهاکلامپسی
- ارائه دفترچه مراقبتی و تعیین برنامه ویزیتها
- معرفی آزمایشهای غربالگری و توضیح کامل در مورد آنها
در هفتههای ۱۱ تا ۱۴، سونوگرافی انجام میشود تا سن دقیق بارداری و زمان زایمان مشخص شود. این مرحله یکی از مهمترین بخشهای مراقبت بارداری محسوب میشود.
ویزیت هفتههای ۱۱ تا ۱۴؛ تعیین سن بارداری
در این زمان سونوگرافی انجام میشود. سونوگرافی نهتنها برای تعیین زمان زایمان انجام میشود، بلکه رشد فیزیکی جنین و وجود ناهنجاریهایی مانند سندرم داون نیز مورد بررسی قرار میگیرد. دقت این اسکن برای محاسبه سن جنین بسیار بالاست و مبنای سایر بررسیها قرار میگیرد.
ویزیت هفته ۱۶ بارداری
در این مرحله، نتایج آزمایشهای قبلی بررسی میشود. فشار خون و ادرار مادر مجدداً بررسی شده و در صورت تشخیص کمخونی، مکمل آهن تجویز میشود. همچنین اطلاعات لازم درباره سونوگرافی ۲۰ هفتگی در اختیار مادر قرار میگیرد تا از قبل برای آن آماده شود.
سونوگرافی هفتههای ۱۸ تا ۲۱؛ بررسی سلامت جنین
در حدود هفته بیستم، سونوگرافی بررسی رشد جنین یا همان اسکن ۲۰ هفتگی انجام میشود. هدف از این سونوگرافی، اطمینان از رشد طبیعی اندامها و شناسایی ۱۱ بیماری نادر جنینی است.
در این ویزیت، اگر مادر در مراحل قبل آزمایشهای HIV، هپاتیت B یا سیفلیس را انجام نداده باشد، مجدداً به او پیشنهاد میشود.
تزریق واکسن سیاهسرفه نیز معمولاً در همین حوالی (حدود هفته ۲۰) انجام میشود تا ایمنی مادر و نوزاد در برابر این بیماری افزایش یابد.
ویزیت هفته ۲۵ بارداری
در صورتی که این اولین بارداری مادر باشد، در هفته ۲۵ یک ویزیت اضافه انجام میشود. در این مرحله:
اندازه رحم با متر نواری سنجیده میشود.
فشار خون و ادرار بررسی میشوند.
درباره حرکات جنین پرسش میشود. کاهش حرکات میتواند نشانه خطر باشد و مادر باید فوراً با مرکز زایمان تماس بگیرد.
معاینه هفته ۲۸ بارداری
در هفته ۲۸، معاینهای دیگر برای مادران انجام میشود که در آن علاوه بر آزمایشهای غربالگری، تزریق داروی ضد D برای مادرانی که گروه خونی Rh منفی دارند صورت میگیرد.
در این مرحله همچنین ماما درباره موضوعات مهمی چون آمادگی برای زایمان، دردهای فعال زایمان و مراقبتهای پس از تولد صحبت میکند.
همچنین تزریق واکسن RSV از این هفته توصیه میشود تا نوزاد در ماههای اول زندگی در برابر ویروسهای تنفسی مقاومتر باشد.
ویزیت هفته ۳۱ بارداری
اگر اولین بارداری مادر باشد، یک ویزیت در هفته ۳۱ نیز انجام میشود. هدف از این جلسه بررسی نتایج آزمایشهای جدید، اندازهگیری رحم و کنترل فشار خون است. ماما همچنین در مورد حرکات جنین سوال میکند تا از سلامت و فعالیت او اطمینان حاصل شود.
معاینات و ویزیتهای پایانی دوران بارداری (از هفته ۳۴ تا ۴۲)
هرچه بارداری به هفتههای پایانی نزدیکتر میشود، اهمیت ویزیتهای منظم بیشتر میشود. در این مرحله، پزشک یا ماما علاوه بر بررسی سلامت جنین، مادر را برای زایمان و روزهای بعد از تولد آماده میکند.
ویزیت هفته ۳۴ بارداری
در این معاینه، تمرکز اصلی بر آمادگی برای زایمان است. ماما درباره علائم زایمان و دانستی مرتبط با آن با مادر گفتوگو میکند.
در این معاینه اقدامات زیر انجام میشود:
- بررسی و ثبت نتایج آزمایشهای پیشین
- اندازهگیری دور شکم مادر
- کنترل فشار خون و بررسی ادرار برای پروتئین
- پرسش درباره حرکات جنین و اطمینان از تداوم فعالیت او
اگر مادر گروه خونی Rh منفی داشته باشد، دومین تزریق داروی ضد D در این هفته انجام میشود تا از بروز ناسازگاری خونی در زایمان جلوگیری شود.
در صورت احتمال انجام زایمان سزارین، ماما تمام جزئیات مربوط به این روش از دلایل و مراحل انجام گرفته تا فواید و خطرات احتمالی آن را توضیح میدهد.
ویزیت هفته ۳۶ بارداری
در این مرحله، مادر باید آمادگی نهایی برای زایمان را کسب کند. ماما درباره موارد زیر اطلاعات جامعی ارائه میدهد:
- شیردهی و تغذیه نوزاد
- مراقبت از نوزاد تازه متولد شده
- تزریق ویتامین K و غربالگری نوزاد پس از تولد
- سلامت مادر پس از زایمان و شناخت نشانههای افسردگی پس از زایمان
همچنین در این ویزیت، وضعیت قرارگیری جنین در رحم بررسی میشود.
فشار خون، ادرار و اندازه رحم مانند همیشه اندازهگیری میشوند تا از سلامت مادر و جنین اطمینان حاصل گردد.
ویزیت هفته ۳۸ بارداری
در این زمان، پزشک درباره احتمال طولانی شدن بارداری بیش از ۴۱ هفته صحبت میکند و گزینههای زایمان را برای مادر توضیح میدهد. در این شرایط نیز:
- اندازه رحم بررسی میشود.
- فشار خون و ادرار کنترل میشوند.
- حرکات جنین ارزیابی میشود.
در مورد گزینههای القای زایمان و روشهای طبیعی آغاز زایمان گفتوگو میشود.
این ویزیت برای آرامش ذهنی مادر اهمیت زیادی دارد، زیرا بسیاری از نگرانیهای مربوط به روز زایمان در همین مرحله برطرف میشوند.
ویزیت هفته ۴۰ بارداری
برای مادرانی که اولین بارداری خود را تجربه میکنند، در هفته چهلم یک ویزیت ویژه انجام میشود. در این جلسه، پزشک توضیح میدهد که در صورت ادامه بارداری تا هفته ۴۱ چه مراقبتهایی مورد نیاز است.
در این ویزیت، مانند قبل فشار خون و ادرار بررسی شده، اندازه رحم سنجیده میشود و در مورد حرکات جنین گفتوگو میگردد.
این مرحله فرصتی است تا مادر از نظر روحی و جسمی برای زایمان آماده شود و آخرین نکات مراقبتی را بشنود.
ویزیت هفته ۴۱ بارداری
ماما برای به دنیا آوردن بچه بدون دخالت به قدری صبر میکن که به اصلاح جنین رسیده باشد. اگر تا هفته 41 زایمان انجام نشده باشد، در این مرحله، معمولاً اقدامات زیر انجام میشود:
- بررسی مجدد فشار خون و ادرار
- اندازهگیری شکم
- بررسی وضعیت حرکات جنین و سلامت عمومی مادر
مراقبتهای هفته ۴۲ بارداری
در صورتی که تا هفته ۴۲ بارداری ادامه پیدا کند و مادر تصمیم بگیرد القای زایمان انجام ندهد، نظارتهای پزشکی دقیقتری اعمال خواهد شد.
در این مرحله ممکن است:
- سونوگرافی برای بررسی سلامت جفت و مایع آمنیوتیک انجام شود.
- حرکات و ضربان قلب جنین به طور منظم پایش شود.
نظارتهای مکرر تا زمان زایمان طبیعی ادامه مییابد تا کوچکترین تغییرات بهموقع شناسایی شوند.
نکات کلیدی در ویزیتهای بارداری
در طول تمام ویزیتها، نکات ثابتی وجود دارد که باید به آنها توجه ویژه شود:
- اندازهگیری رحم برای ارزیابی رشد طبیعی جنین
- کنترل فشار خون جهت پیشگیری از پرهاکلامپسی
- آزمایش ادرار برای شناسایی پروتئین یا عفونت
- بررسی حرکات جنین به عنوان یکی از مهمترین نشانههای سلامت او
- ارزیابی وضعیت روانی مادر برای پیشگیری از افسردگی بارداری یا پس از زایمان
پرسش درباره احساسات و وضعیت روحی مادر بخش مهمی از هر ویزیت است، زیرا سلامت روانی نقش مستقیمی در تجربه یک بارداری آرام و موفق دارد.
جمعبندی؛ اهمیت تداوم معاینات بارداری
ویزیتها و معاینات بارداری تنها مجموعهای از آزمایشها و چکاپهای معمول نیستند، بلکه فرصتی ارزشمند برای اطمینان از سلامت مادر و نوزاد به شمار میروند.
از نخستین هفتههای بارداری تا لحظه زایمان، هر دیدار با ماما یا پزشک اطلاعات مهمی در اختیار مادر میگذارد تا تصمیمهای آگاهانهتری بگیرد.
بیتوجهی به این مراقبتها ممکن است باعث بروز مشکلاتی مانند پرهاکلامپسی، دیابت بارداری یا تأخیر در تشخیص ناهنجاریهای جنینی شود.
بنابراین اگر در انتظار تولد نوزادتان هستید، ویزیتهای منظم دوران بارداری را جدی بگیرید. این معاینات نهتنها تضمینکننده سلامت فرزند شما هستند، بلکه آرامش و آمادگی ذهنی لازم برای یکی از مهمترین رویدادهای زندگی را نیز فراهم میکنند.
